Chào mừng kỷ niệm 134 năm ngày sinh Bác Hồ kính yêu (19/5/1890 – 19/5/2024), tôi về thăm Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại khu 12, xã Vạn Xuân, huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ. Đây là một trong những Di tích ghi dấu ấn hoạt động chỉ đạo Cách mạng của vị Lãnh tụ tối cao Nhà nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa non trẻ, gắn liền với những tài liệu, bài viết quan trọng của Người có ý nghĩa chỉ ra phương hướng sách lược, đường lối, chủ trương cho cách mạng Việt Nam.
Trong nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại, tôi cùng với đồng bào, đồng chí ngước lên ngắm nhìn bức tượng Bác Hồ bằng đồng và thành kính dâng hương hoa, chắp tay vái lạy, cúi đầu tưởng nhớ công ơn to lớn của Người và xin nguyện tiếp tục học tập và làm theo tấm gương Bác Hồ đã suốt đời phấn đấu hy sinh vì sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và hạnh phúc ấm no của nhân dân ta.
Tại nhà lưu niệm, tôi ngắm nhìn những đồ dùng sinh hoạt mộc mạc, giản dị và tư liệu văn bản bằng chữ đánh máy hoặc chữ viết tay, minh chứng cho những ngày Bác Hồ đã ở và làm việc tại đây. Tôi xúc động lắng nghe người cán bộ phụ trách nơi đây giới thiệu:
– Ngày 19/12/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến. Sau đó, Người cùng các đồng chí Trung ương Đảng, Chính phủ và cơ quan trung ương, từ Thủ đô Hà Nội đã bí mật khẩn trương di chuyển lên chiến khu Việt Bắc, để lãnh đạo nhân dân ta tiến hành cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược. Sáng ngày 04/3/1947, xe ô tô đưa Bác Hồ đi trên quãng đường dài hơn 20 km từ Trung Hà (Sơn Tây) tới nhà cụ Nguyễn Liên – Phó Chủ tịch Ủy ban hành chính kháng chiến tỉnh Phú Thọ, là bố đẻ của đồng chí Nguyễn Trung – Chủ nhiệm Huyện bộ Việt Minh huyện Tam Nông tại đồn điền Ba Triệu, xóm Ghềnh, xã Cổ Tiết (nay là xã Vạn Xuân). Đây là một gia đình cơ sở cách mạng rất nhiệt tình, đáng tin cậy và tương đối giàu có, đảm bảo đủ mọi điều kiện sinh hoạt, ăn ở và làm việc. Nhưng vì nơi đây gần bến đò Ghềnh sông Hồng, có nhiều người dân ở dưới xuôi tản cư lên, nên quang cảnh tương đối lộn xộn. Để đảm bảo bí mật an toàn tuyệt đối, ngay tối hôm đó, Bác Hồ đã di chuyển đến địa điểm mới trên xóm Đồi, cách xóm Ghềnh khoảng 2km. Chủ nhà là cụ Hoàng Văn Nguyên, bố vợ của đồng chí Đỗ Văn Mô – Bí thư Huyện ủy, kiêm Phó Chủ nhiệm Huyện bộ Việt Minh huyện Tam Nông. Đây cũng là gia đình cơ sở cách mạng chí cốt, kiên trung của địa phương. Nhưng điều kiện cơ sở vật chất đảm bảo cuộc sống sinh hoạt và làm việc còn nhiều khó khăn. Ngôi nhà khung gỗ 5 gian, mái lợp lá cọ, nền cao ráo, thoáng mát, trong nhà kê chiếc phản khuôn gỗ và bộ bàn ghế gỗ ở gian bên trái nhà, giành để Bác Hồ làm việc và sinh hoạt hàng ngày, cùng với các đồng chí giúp việc. Ngôi nhà có vị trí thuận lợi ẩn mình dưới tán lá cây xanh tốt, rậm rạp của vườn cây cổ thụ, cách xa các nhà dân khác và xa Quốc lộ, có đương đi lối lại vào nhà kín đáo. Phía sau là triền đồi trung du với những cánh rừng già nối liền với chiến khu Vạn Thắng, xã Đồng Lương, huyện Cẩm Khê, là căn cứ cách mạng tháng Tám năm 1945 của tỉnh Phú Thọ. Trong thời gian ở đây, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dùng bí danh là “Xuân” trong các giấy tờ giao dịch công tác. Ngay cụ chủ nhà cũng chỉ biết Người là một cán bộ cấp cao của Trung ương và vui vẻ đi sơ tán để nhường nhà cho cán bộ Trung ương đến ở và làm việc. Hàng ngày, Bác Hồ đều làm việc tại nhà với các đồng chí trong Ban Thường vụ Trung ương Đảng và Hội đồng Chính phủ như các đồng chí: Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Lương Bằng… Người không có cuộc tiếp xúc rộng rãi. Khi cần đi đâu, Bác Hồ đều được cải trang rất kỹ. Hàng ngày dù công việc rất bề bộn, nhưng Người vẫn giành thời gian đọc sách Lịch sử Việt Nam, học tập và nghiên cứu cách đánh giặc của các vị anh hùng giải phóng dân tộc như: Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung; biên dịch phần cuối cuốn sách “Tuyên ngôn Đảng Cộng sản” của Mác- Ăngghen. Người cho công bố một số tài liệu như: Mười vấn đề cần thiết trong kháng chiến; thư gửi đồng bào địa phương nhắc nhở đồng bào giúp đỡ người tản cư; thư gửi Giám mục Lê Hữu Từ; thư gửi đồng bào toàn quốc sau trận thực dân Pháp tấn công vào Hà Nội; sắc lệnh số 298 ngày 16/3/1947 về việc thành lập Ngoại thương cục; thư gửi Bộ Nội vụ nhắc nhở việc củng cố các Ủy ban hành chính. Do phải giữ bí mật và đảm bảo an toàn tuyệt đối, nên Bác Hồ không tiếp xúc trực tiếp với cán bộ và nhân dân địa phương, nhưng Người đã chỉ thị cho các đồng chí cán bộ văn phòng và Trung đội bộ đội chủ lực làm nhiệm vụ bảo vệ cơ quan Trung ương, do anh hùng Nguyễn Quốc Trị làm Trung đội trưởng, hàng ngày, làm công tác tuyên truyền, vận động nhân dân thông qua việc tổ chức các buổi sinh hoạt và học tập về: Truyền thống lịch sử dân tộc, đường lối kháng chiến, nhiệm vụ của nhân dân ta trong cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược và vận động nhân dân tham gia các lớp “Bình dân học vụ” để xóa nạn mù chữ. Được các đồng chí đó về báo cáo lại, Bác Hồ hiểu rõ về tình hình mọi mặt trong xã, kịp thời phê bình và chỉ bảo những thiếu sót của cán bộ địa phương. Cũng tại nơi đây, Người đã đặt tên cho các chiến sĩ phục vụ là: “Trường – Kỳ – Kháng – Chiến – Nhất – Định – Thắng – Lợi”, thể hiện tinh thần, ý chí quyết tâm và niềm tin sắt đá của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta trong cuộc chiến đấu chống kẻ thù xâm lược, giải phóng dân tộc. Bên cạnh nhà Bác Hồ ở, có cây thị cổ thụ 100 năm tuổi, ghi dấu ấn: Mỗi buổi sáng thức dậy, Người thường ra nắm hai bàn tay lên đoạn cành ngang của cây thị làm xà tập thể dục, rèn luyện thân thể. Tối ngày 18/3/1947, sau khi họp xong Hội đồng Chính phủ, kết thúc 15 ngày ở và làm việc tại đây (04/3/1947 – 18/3/1947), Bác Hồ và một số cán bộ Trung ương đã bí mật di chuyển cũng trên quãng đường dài gần 20km qua sông Hồng, đến địa điểm dừng chân mới tại xã Chu Hóa, huyện Lâm Thao (nay là xã Chu Hóa, thành phố Việt Trì) (19/3/1947 – 29/3/1947). Thông qua việc bí mật di chuyển này của Chủ tịch Hồ Chí Minh, giúp tôi hiểu rõ tình hình đất nước ta lúc bấy giờ đang dốc hết sức cho công cuộc chuẩn bị kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược, nên còn rất nhiều khó khăn và phức tạp. Bọn tề điệp phản cách mạng đang ẩn náu và trà trộn nhiều trong dân, nên công tác cử cán bộ đi tiền trạm để làm trong sạch địa bàn là tối quan trọng và tốn rất nhiều thời gian, chỉ đến khi nào thấy đã đảm bảo tuyệt đối bí mật và an toàn mới đón Bác Hồ đến ở và làm việc trong thời gian ngắn tạm dừng chân. Vì vậy, trên chặng đường từ Thủ đô Hà Nội lên tỉnh Thái Nguyên, chiến khu Việt Bắc cự ly chỉ khoảng 150 km, nhưng Bác Hồ cùng các đồng chí Trung ương Đảng và Chính phủ phải di chuyển mất thời gian hơn 1 tháng, trong điều kiện hoàn cảnh vô cùng gian nan, vất vả, căng thẳng và hiểm nguy. Hơn nữa, tôi càng nhận thức sâu sắc hơn về bài học tư tưởng cách mạng của Bác Hồ đã “Lấy dân làm gốc”, luôn tin tưởng dựa vào dân, gắn bó sâu sắc với dân, chăm lo cho dân và dựa vào địa thế hiểm yếu của núi rừng Việt Bắc để tiến hành cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược đến ngày thắng lợi. Tôi xin trích dẫn một trong số tài liệu chỉ thị của Bác Hồ, mà tự tay Người đánh máy chữ trong thời gian ở đây, được trưng bày tại nhà lưu niệm: “Chú Nam và chú Lưu: 1. Phải bảo nhà Truyền thanh, vì các vật liệu nặng của các cơ quan, phải rời xa tỉnh lỵ. Rời về gần Tuyên Quang. Chớ để gần Phú Thọ. Kẻo lúc có chiến sự, lại lộn xộn như lần trước. Bảo họ rời ngay, chớ cầu yên. 2. Phải kiên quyết bảo chú Hiến có gì quan trọng, lập tức rời đi. Đề phòng và cẩn thận, không bao giờ thừa. 3. Giao quyền các Bộ trưởng, Thứ trưởng phải rời vào các làng. Chớ để ở tỉnh lỵ. Đồng bào tản cư cũng vậy. 4. Phải cấm xe hơi chạy ban ngày. Những việc đó, cần phải làm ngay. 14/3/1947. Bảo điện đài bỏ chữ Phú Thọ đi. Xem rồi đốt đi: H”. Qua đó, giúp tôi hiểu hơn về tác phong làm việc của Bác Hồ, luôn cụ thể, sâu sát, tỉ mỉ, văn phong ngắn gọn và dễ hiểu. Cùng với những tư liệu khác được trưng bày ở đây, tôi càng thêm kính yêu, cảm phục tinh thần làm việc quên mình và nghị lực phi thường của Bác Hồ. Suốt ngày đêm, Người tập trung mọi suy nghĩ và lo lắng cho nhân dân và vận mệnh đất nước, để đối phó với âm mưu, thủ đoạn của kẻ thù và bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân.
Nhân dịp kỷ niệm 70 năm ngày Bác Hồ về ở và làm việc tại xóm Đồi, xã Cổ Tiết (04/3/1947 – 04/3/2017), ngày 06/02/2017, huyện Tam Nông đã tổ chức trọng thể lễ khởi công xây dựng, tôn tạo Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh, diện tích gần 2 ha với một số hạng mục công trình: Cổng, cửa ra vào, sân bãi, nhà tưởng niệm, nhà lưu niệm, trồng thêm cây xanh, vườn hoa và cảnh quan môi trường sáng – xanh – sạch – đẹp. Công trình được khánh thành vào dịp kỷ niệm 127 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại (19/5/1890 – 19/5/2017). Đây là một địa chỉ đỏ, mang lại niềm vinh dự tự hào đặc biệt về truyền thống đấu tranh cách mạng vẻ vang của Đảng bộ và nhân dân tỉnh Phú Thọ. Kết hợp với các Di tích trong khu vực như: Đền Hùng (ở TP Việt Trì), đền thờ Vua Lý Nam Đế (ở xã Vạn Xuân, huyện Tam Nông), đền thờ Lăng Xương (xã Trung Nghĩa), tượng đài chiến thắng Tu Vũ (xã Tu Vũ) và Khu nghỉ dưỡng nước khoáng nóng huyện Thanh Thủy (Phú Thọ). Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh ở xã Vạn Xuân đã trở thành điểm tham quan du lịch tâm linh sinh thái hấp dẫn, thu hút hàng chục vạn lượt đồng bào cả nước hàng năm về thành kính dâng lễ vật và hương hoa, nghiên cứu các tài liệu hiện vật trưng bày, để nâng cao hiểu biết về thân thế, sự nghiệp, tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh, góp phần tích cực tuyên truyền giáo dục cho thế hệ trẻ mai sau. Mỗi người dân Việt Nam chúng ta càng ghi nhớ công ơn to lớn của Đảng và Bác Hồ, để không ngừng học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh suốt đời phấn đấu hy sinh vì nước, vì dân.
B.N.Q
* Nguồn tư liệu bài này do Ban Quản lý Khu lưu niệm xã Vạn Xuân, huyện Tam Nông (Phú Thọ) cung cấp.
