Mô hình sản xuất nông nghiệp kết hợp du lịch trải nghiệm là một hình thức du lịch còn mới mẻ ở nước ta. Không chỉ là nghỉ dưỡng, mỗi tour du lịch là một dịp để du khách thử thách bản thân, rèn luyện cơ thể và khám phá cuộc sống, văn hóa, con người ở các địa phương; đồng thời, các mô hình du lịch nông nghiệp này giúp người dân địa phương tăng thu nhập và luôn có ý thức giữ gìn các nghề truyền thống, phong tục tập quán đặc trưng của quê hương mình.
Ngọc Thanh là khu vực miền núi trực thuộc phường Xuân Hòa, tỉnh Phú Thọ. Đây là vùng đất có khả năng canh tác nhiều loại cây trồng khác nhau. Tuy nhiên, do dân cư phân bố không đều, trình độ dân trí thấp, với gần 50% dân số là người dân tộc Sán Dìu, đời sống của người dân trong xã gặp nhiều khó khăn. Những năm gần đây, nhờ sự tập trung lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ, chính quyền phường Xuân Hòa về chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi; quy hoạch vùng sản xuất hàng hóa; đẩy mạnh áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật, đưa những giống cây có năng suất, chất lượng cao vào sản xuất; lựa chọn các mô hình mới phù hợp với từng vùng, từng hộ gia đình; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được cải thiện.
Từ sản xuất nông nghiệp sạch
Được thiên nhiên ưu đãi, từ nhiều năm nay, bà con Ngọc Thanh vẫn lấy sản xuất nông nghiệp (chủ yếu trồng rau) làm nguồn thu chính. Tuy nhiên, người dân vẫn canh tác theo phương thức truyền thống nên chất lượng và giá thành sản phẩm không ổn định. Những năm gần đây, nhu cầu thị trường hướng tới nông sản “sạch”, nông dân Ngọc Thanh đã chuyển sang sản xuất rau an toàn bằng cách sử dụng phân bón hữu cơ, nhưng sản xuất còn manh mún, việc đầu tư nhà lưới có mái che, hệ thống tưới tiêu… chưa được chú trọng nên sản phẩm rau củ dù có tăng về năng suất nhưng chất lượng chưa được cao, hình thức xấu… nên chưa tiếp cận được những thị trường lớn.
Nhận thấy tiềm năng và những khó khăn trong sản xuất nông nghiệp ở địa phương, nắm bắt được tâm tư, nguyện vọng của bà con nông dân, anh Lâm Văn Trung (dân tộc Sán Dìu), công tác tại một doanh nghiệp nước ngoài trên địa bàn hơn 12 năm đã xin nghỉ việc để về quê với mơ ước xây dựng thương hiệu rau sạch Ngọc Thanh. Hợp tác xã nông nghiệp Đại Lải được thành lập năm 2018, gồm 12 thành viên, trong đó có 10 thành viên là người dân tộc Sán Dìu đi vào hoạt động với mô hình sản xuất rau, củ, quả theo tiêu chuẩn VietGAP.
Chia sẻ về những khó khăn ngày đầu thành lập, anh Lâm Văn Trung – Giám đốc Hợp tác xã cho biết: Khi mới thành lập, bà con xã viên vẫn còn sản xuất theo tập quán, thói quen, làm theo phong trào, chưa mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng quy trình VietGAP; Hợp tác xã thiếu vốn, đội ngũ quản lý chưa có kỹ năng quản trị doanh nghiệp; thiết bị, máy móc phục vụ sản xuất và sơ chế chưa hoàn chỉnh để đảm bảo theo tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm… nên tất cả đều rất bỡ ngỡ và vô cùng khó khăn. Tuy nhiên, được sự quan tâm của Liên minh Hợp tác xã tỉnh, Chi cục Phát triển nông thôn, Chi cục Quản lý Chất lượng Nông lâm sản và thủy sản (Sở Nông nghiệp và Môi trường)… Hợp tác xã đã dần đi vào phát triển sản xuất ổn định. Với diện tích 6ha, trong đó có gần 1ha nhà lưới đơn giản ban đầu, đến nay, diện tích sản xuất đã được nâng lên 45ha. Hiện Hợp tác xã đạt năng suất tối đa, mỗi năm sản xuất từ 7 đến 9 lứa rau trên một đơn vị diện tích, doanh thu 400 – 450 triệu đồng/ha. Hợp tác xã hiện có 8 lao động là thành viên làm việc liên tục với mức lương trung bình 4,5 – 6 triệu đồng/lao động/tháng và 15 – 20 lao động không là thành viên làm việc bán thời vụ. Trung bình mỗi tháng, Hợp tác xã Nông nghiệp Đại Lải cung ứng ra thị trường khoảng 10 tấn rau, củ, quả các loại, chủ yếu là cà chua, mùng tơi, mướp đắng, dưa chuột, rau ăn lá…. Trừ mọi chi phí đầu tư, Hợp tác xã thu về gần 800 triệu đồng/năm.
Nhận thấy gai xanh là cây có giá trị về kinh tế, việc trồng và chăm sóc không tốn nhiều thời gian và công sức, mới đây, Hợp tác xã đã mở rộng diện tích, trồng thêm 10ha cây gai xanh. Với mỗi sào cây gai xanh tươi cho thành phẩm 40kg cây khô, được Công ty Cổ phần Đầu tư phát triển sản xuất và Xuất nhập khẩu An Phước (có trụ sở tại Thanh Hóa) thu mua với mức giá 40.000 đồng/kg.
Anh Trung cho biết: Để có được những thành quả kể trên, trong quá trình sản xuất, với sự hướng dẫn của Chi cục Bảo vệ thực vật tỉnh, Hợp tác xã luôn tuân thủ nghiêm ngặt quy trình sản xuất rau an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP; kỹ thuật sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học trên rau theo nguyên tắc “4 đúng”: Sử dụng đúng thuốc, sử dụng đúng nồng độ – liều lượng, sử dụng thuốc đúng lúc, sử dụng thuốc đúng cách, đảm bảo an toàn, hiệu quả. Hợp tác xã luôn tuân thủ nghiêm quy trình sản xuất sạch; thực hiện tốt việc giám sát từ lúc trồng, chăm sóc đến thu hoạch; ghi chép đầy đủ thông số vào sổ nhật ký phục vụ theo dõi và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Cùng với đó, được sự hỗ trợ của Chi cục Quản lý Chất lượng Nông lâm sản và thủy sản tỉnh, Hợp tác xã đã xây dựng mô hình chuỗi sản xuất, sơ chế rau an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP; in ấn bao bì, nhãn mác sản phẩm; đầu tư máy nghiền rau củ quả hỏng để làm phân vi sinh phục vụ tái sản xuất.
Năm 2020, nhờ chất lượng sản phẩm và thương hiệu gây dựng được, ngoài hợp đồng tiêu thụ nông sản tại các đại lý, chuỗi cửa hàng lớn, Hợp tác xã đã ký được hợp đồng cung cấp rau sạch với Công ty TNHH Toyota Boshocu Hà Nội (có trụ sở tại Phúc Yên), Công ty TNHH một thành viên Thương mại và Dịch vụ Hậu Tiến, cùng một số cơ quan, trường học trong và ngoài tỉnh.
Ông Phó Văn Bảo (dân tộc Sán Dìu), thành viên Hợp tác xã hồ hởi chia sẻ: Trước đây, bà con sản xuất nông nghiệp theo lối tự phát, sản lượng và chất lượng sản phẩm đều không cao. Từ khi vào Hợp tác xã, áp dụng tiêu chuẩn VietGAP vào quy trình sản xuất nên sản lượng và chất lượng nông sản tăng cao rõ rệt. Bên cạnh đó, Hợp tác xã tích cực mở rộng thị trường và đảm bảo giá thành; từ đó nâng cao thu nhập của bà con xã viên, đời sống ngày càng ổn định.
Bên cạnh phát triển các mặt hàng rau sạch, Hợp tác xã còn phát triển mô hình nuôi thả cá bán công nghiệp trên hồ chứa nước Đồng Câu (phường Xuân Hòa). Với mô hình này, Hợp tác xã cử một lao động thường xuyên lâu niên tại hồ với mức lương cố định là 5 triệu đồng/tháng. Ngoài ra, lao động còn có thu nhập thêm từ việc khai thác đánh bắt tôm cua trên hồ chứa nước, mỗi tháng thu nhập thêm từ 2,5 – 4 triệu đồng/tháng (đạt bình quân lương 7,5 – 9 triệu đồng/tháng). Mới đây, Hợp tác xã đã thí điểm thả cá lăng trên mặt nước hồ Đồng Câu với số lượng 5.000 con, trọng lượng trung bình 100 gam/con. Sau 6 tháng, đàn cá khỏe mạnh và phát triển tốt, cân nặng trung bình hiện nay vào khoảng 1,5 kg/con. Anh Trung cho biết, trong thời gian tới, Hợp tác xã sẽ tiếp tục nuôi thả cá lăng với số lượng lớn.
Đến phát triển mô hình homestay kết hợp trồng cây ăn quả
Kết hợp với phát triển nông nghiệp xanh, an toàn, Hợp tác xã Nông nghiệp Đại Lải còn xây dựng mô hình du lịch trải nghiệm nông nghiệp sinh thái, kinh doanh dịch vụ homestay kết hợp trồng cây ăn quả với cây chủ lực là nhãn siêu ngọt, thanh long, cam Vinh, bưởi Diễn, ổi găng Thanh Hà… Dịch vụ được đưa vào khai thác từ tháng 4 năm 2019, tạo công ăn việc làm cho 5 lao động thường xuyên, có thu nhập từ 4,5 – 5 triệu đồng/tháng. Ngoài ra Hợp tác xã còn định hướng phát triển cây ăn quả cho các thành viên với diện tích khoảng 12ha trồng cây bưởi Diễn, nhãn chín muộn, thanh long ruột đỏ, mít Thái Lan…
Nhờ cải tạo, quy hoạch được vườn cây ăn quả, ao cá, hồ sen… mô hình homestay kết hợp du lịch trải nghiệm đã đón được hàng nghìn lượt du khách trong và ngoài tỉnh đến tham quan, trải nghiệm, nghỉ dưỡng. Tại đây, sau khi tham quan khu vực trang trại sản xuất rau sạch, trải nghiệm trồng, thu hoạch rau quả, du khách có thể đi thuyền trên hồ Đồng Câu; dạo chơi, đạp xe quanh hồ ven đồi thông xanh mát, sum xuê cây trái; câu cá, cắm trại… trong bầu không khí mát lành.
Bên cạnh việc tạo được công ăn việc làm với thu nhập ổn định cho người dân, Hợp tác xã nông nghiệp Đại Lải còn góp phần đưa du lịch – dịch vụ trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, thúc đẩy phát triển du lịch của địa phương. Mô hình đã mở ra hướng phát triển kinh tế mới, hiệu quả cho người dân Ngọc Thanh.
Xác định mục tiêu phát triển bền vững, lâu dài, Hợp tác xã Nông nghiệp Đại Lải đang đẩy mạnh nhiệm vụ xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm đến người tiêu dùng; bên cạnh đó tăng cường công tác theo dõi, giám sát quy trình sản xuất của các thành viên, đảm bảo tất cả sản phẩm của Hợp tác xã khi cung cấp ra thị trường đều đảm bảo các chỉ tiêu về an toàn thực phẩm và truy xuất được nguồn gốc. Hợp tác xã tiếp tục tuyên truyền, vận động, kết nạp thêm thành viên để mở rộng sản xuất mô hình cây ăn quả giống nhãn siêu ngọt, cam Vinh, thanh long, bưởi, mít, ổi… mở rộng liên kết với một số Hợp tác xã và doanh nghiệp để tìm đầu ra ổn định cho sản phẩm, phấn đấu xây dựng Hợp tác xã thành một trung tâm du lịch nông nghiệp trải nghiệm, hướng tới mục tiêu nâng cao giá trị sản phẩm, phát triển nông nghiệp, nông thôn, nông dân.
Tin rằng, với cách làm mới mẻ và hiệu quả, mô hình sản xuất nông nghiệp kết hợp du lịch trải nghiệm của Hợp tác xã Nông nghiệp Đại Lải sẽ ngày càng phát triển và được nhân rộng.
V.H
