Lại nói về Phùng Kim Lợi. Từ khi còn đang học Đại học chị đã say mê với nghề nghiệp mà mình chọn lựa. Tốt nghiệp ra trường, tình yêu quê hương thúc giục Lợi xin về Văn Long công tác. Chị đã xây dựng Đề án đưa Văn Long trở thành vùng chè tập trung chất lượng cao theo mô hình VietGAP. Vậy mà bà con dân làng Văn Long vẫn chẳng ai hào hứng với mô hình sản xuất này. Họ bảo “Xưa nay mình vẫn trồng chè theo kiểu “chọc lỗ bỏ hạt”, vẫn bón phân hóa học, vẫn sử dụng thuốc trừ sâu, chẳng cần theo những quy chuẩn khắt khe của VietGAP mà chè vẫn ra búp tốt, vẫn có những cân chè “Núi Thiếp” ngon khiến khách mua khen tấm tắc, cần gì phải thay đổi”.
Nghe thế Lợi rất buồn. Song nghĩ đi, nghĩ lại bà con Văn Long chưa hiểu thì nói thế, chứ xưa nay cuộc sống của họ vẫn dựa vào cây chè là chính. Đề án xây dựng vùng chè chất lượng cao của chị là đề án giúp dân làng làm ra sản phẩm tốt, bán được giá cao. Chắc chắn khi đã hiểu, họ sẽ làm theo. Có điều lâu nay quen nếp làm ăn cũ, bây giờ muốn làm giầu, phù hợp với cơ chế thị trường bà con cần có thực tiễn chứng minh. Chị là Chủ nhiệm Hợp tác xã, chị chẳng đi đầu để chứng minh thực tiễn ấy thì ai nữa.
Ý nghĩ đó làm Lợi tự tin. Giầu có ai chẳng muốn. Chị hy vọng về nhà bàn với Vĩnh, chồng chị sẽ ủng hộ, sẽ cùng chị biến gò đất Moong tẻ hoang hóa thành vườn chè chất lượng cao để dân làng tin theo. Đúng lúc đó chiến sự trên mặt trận biên giới phía Bắc trở nên căng thẳng, Anh Vĩnh chồng chị đã xung phong vào quân ngũ.
Trước lúc lên đường tòng quân giết giặc, Vĩnh chỉ dặn lại vợ là vùng đất “Moong tẻ” là vùng nghịch địa với những huyền tích là chốn đi về của các linh hồn thập loại chúng sinh, cô thần quả tú nên phải thuyết phục dân làng thay đổi nếp nghĩ, nếp làm ăn. Có cải tạo được tư tưởng con người Moong tẻ mới hy vọng cải tạo được vùng đất đai huyền tích này.
Lợi nghe theo. Chị tìm tòi để có các luận cứ khoa học giải thích cho nhân dân. Sở dĩ có các đám mây trôi theo hình vòng xoáy trên đỉnh gò là do hơi nước ở hồ Suối Lạnh phía đông bốc lên, ngưng tụ thành mây, được gió từ miền hạ du thổi đến, gặp các dẫy đồi vòng cung xung quanh thung lũng quẩn lại, đẩy chúng chuyển động xoáy tròn quanh vị trí trung tâm là gò Moong tẻ. Những đám mây đó khi có ánh mặt trời thì ánh lên mầu vàng, không có thì tụ lại thành âm u chứ chẳng có linh hồn thập loại chúng sinh, cô thần quả tú ở chốn âm ty địa ngục nào cả.
Bà con dân làng Văn Long thấy Lợi nói có lý lẽ nên chẳng còn ai tin vào các huyền tích ngày xưa nữa.
*
Chồng đi bộ đội, ở nhà chỉ còn mình Lợi. Căn nhà đã vắng vẻ giờ thiếu bóng đàn ông càng vắng vẻ hơn. Đề án chưa được dân làng ủng hộ nên trong lòng Lợi mọi thứ cứ rối lên. Đang không biết giải quyết thế nào thì kỹ sư Phùng Thế Bảo và Bí thư xã đoàn Hà Thanh Mừng đến chơi. Cặp trai tài gái sắc này đang chuẩn bị làm đám cưới. Tiếng cười giòn tan mách với Lợi họ đang có chuyện vui.
Y như rằng, vừa thấy Lợi, Mừng đã xởi lởi:
– Theo ý anh Bảo, xã đoàn chúng em đã vận động được các ủy viên chấp hành mỗi người trồng mới một sào chè theo đề án để ủng hộ chị rồi nhé!
– Thế thì hay quá. Nhưng nếu trồng phân tán như thế thì việc bảo vệ thực vật làm sao thực hiện theo tiêu chuẩn VietGAP được?
Bảo giải thích:
– Theo anh, “Dục tốc bất đạt” em ạ! Tất cả mọi việc phải làm từ từ. Trước mắt hãy làm sao để bà con thấy lợi ích của việc trồng chè giống mới hơn hẳn tập quán “chọc lỗ bỏ hạt” đang làm cái đã. Vài năm nữa cả Văn Long nghe theo, đều trồng chè giống mới thì lo gì không vận động được dân làng thực hiện chăm sóc chè theo tiêu chuẩn VietGAP?
Lợi thấy phải, mừng như đang đi trong hầm tối thấy phía trước le lói ánh sáng. Chị nhủ thầm, đoàn viên người ta đã làm rồi, mình có đất mà không làm hóa ra tụt hậu à? Thế là, ngay chiều hôm đó Lợi bắt tay vào đào rãnh trồng chè giống mới trên gò Moong tẻ. Để kịp thời vụ, chị dùng số hồi môn ít ỏi bố bầm cho thuê thêm người đào rãnh, lại mua phân trâu bò trong làng về bón lót. Chị còn tính toán để hợp đồng với Viện nghiên cứu chè mua đủ lượng bầu giống cho tất cả diện tích trồng vụ này.
Mùa đông năm ấy, hơn ba sào đất nhà Lợi ở gò Moong tẻ và gần một mẫu của các đoàn viên xã Văn Long đã được hạ kín bầu chè giống mới của Viện. Qua được bế tắc, Lợi vui lắm. Chị hý hửng mang niềm vui đó biên thư khoe với chồng. Vĩnh cũng vui lây. Từ chiến hào biên giới anh gửi lời chia sẻ về với Lợi. Thế là niềm vui chiến thắng nơi tuyến đầu đánh giặc hòa với niềm vui trồng chè giống mới ở hậu phương đã hòa làm một, động viên Vĩnh cũng như Lợi hăng hái tin tưởng vào sự thành công chung.
Trời đất bước vào xuân. Được mưa ẩm, các bầu chè bắt đầu hồi sức, búp vươn lên, khỏe khoắn và mập mạp hơn hẳn những cây chè trồng theo cách “chọc lỗ bỏ hạt”. Niềm phấn khởi làm cho Lợi vơi đi nỗi buồn vì sự xa cách chồng. Chị lao vào công việc cùng Ban Chủ nhiệm vận động dân làng Văn Long tiếp tục mở rộng diện tích trồng chè giống mới. Những ánh nhìn tin cậy và nụ cười vui vẻ xem ra đã có phần lấn lướt sự nghi ngại của mọi người.
Mùa thu năm ấy diện tích các hộ đăng ký trồng chè giống mới tăng vọt. Nhiều hộ không cần vận động, cứ đua nhau làm đất, đào rãnh để trồng chè, khiến Lợi lao đao vì không đủ bầu chè giống cho họ. Số bầu chè hợp đồng với Viện đã cắm hom từ đầu năm, giờ muốn lấy thêm cũng không có. Ngay gò Moong tẻ của chị cũng đã vượt so với dự kiến gần hai héc-ta. Quả là nan giải. Chẳng lẽ dân làng đang hăng hái mình lại hãm người ta lại. Đang loay hoay chưa biết làm thế nào thì Lợi gặp kỹ sư Phùng Thế Bảo trong cuộc họp ở Ủy ban huyện. Biết tin Văn Long đang thiếu bầu chè giống, anh vội rút điện thoại ra gọi cho bạn. Thật may, Công ty Phú Cường nơi bạn anh làm giám đốc có chủ trương chuyển một số diện tích chè trồng mới vụ Đông sang vụ Xuân vì không cân đối được lao động nên còn dư bầu giống. Mừng quá, ngay hôm sau Lợi rủ anh Bảo sang Phú Cường ký luôn hợp đồng. Thế là tạm ổn.
Mọi nỗi nhớ nhung người ở chiến trường rồi cũng nguôi ngoai. Công việc chăm sóc vườn chè lại lôi chị về với thực tại. Vườn chè trồng hơn một năm trước giờ đã cao đến đầu gối, bước vào kỳ hái tạo tán. Những vườn chè mới trồng lại bắt đầu vào giai đoạn hồi sức, búp vươn lên khỏe khoắn và mập mạp. Theo dự kiến năm nay Hợp tác xã sẽ động viên bà con chuyển đổi tiếp một số vườn chè “chọc lỗ, bỏ hạt” năng suất thấp sang trồng giống mới. Cứ đà này chả mấy chốc Văn Long sẽ khép kín diện tích chè kinh doanh chất lượng cao. Với sản lượng lên đến cả nghìn tấn thì việc bán chè tươi và chế biến theo cách cũ “sao chảo, vò chân” đã không còn phù hợp nữa. Hợp tác xã phải tính đến việc vận động bà con đầu tư mua sắm máy vò, máy sao sấy, máy đo độ ẩm, rồi máy hút chân không, thiết kế tem, nhãn, đăng ký mã số, mã vạch, truy xuất nguồn gốc sản phẩm… mới đủ năng lực chế biến và tiêu thụ hết lượng chè của xã. Nhưng xoay xở kinh phí ở đâu ra để làm bây giờ? Một đống tiền chứ ít gì? Câu hỏi đó cứ lởn vởn trong đầu, khiến Lợi suốt ngày bồn chồn, lo lắng.
Giữa lúc đó Ủy ban nhân dân huyện có công văn hướng dẫn các Hợp tác xã lập kế hoạch vay vốn khuyến nông theo đề án ưu tiên đầu tư phát triển nông nghiệp miền núi của Chính phủ. Lợi như người đang bơi đuối sức vớ được chỗ bấu víu. Chị cho họp Ban Chủ nhiệm Hợp tác xã để lựa chọn người quản lý và địa điểm xây dựng xưởng chế biến chè. Cả buổi sáng bàn đi tính lại, so hơn đọ kém vẫn chưa thống nhất được. Cũng khó, theo hướng dẫn của trên, tiền vay đứng danh nghĩa Hợp tác xã, nhưng người sử dụng lại là xã viên, ngộ nhỡ làm ăn thất bát thì Hợp tác lấy gì trả nợ Nhà nước. Cuối cùng Ban Chủ nhiệm quyết định Kỹ sư Phùng Kim Lợi phải đứng ra chịu trách nhiệm mở cơ sở chế biến. Thế là lại một núi công việc đổ xuống đầu chị. Nào là đắp nền, làm xưởng, lợp mái. Nào là mua máy, lắp đặt thiết bị, xây lò, kéo điện, nước. Nào là tuyển chọn, tập huấn công nhân, xây dựng quy trình chế biến. vệ sinh công nghiệp, an toàn lao động. May mà mùa này các phòng chức năng trên huyện ít việc, Lợi lại đặt vấn đề nên họ kéo quân xuống hướng dẫn giúp.
Rồi mọi việc cũng hòm hòm. Xưởng chế biến đã làm xong. Các điểm thu mua chè búp tươi ở Văn Long đã bước vào hoạt động. Nhưng ước mong chế biến đồng nhất một loại chè giống mới chưa thành hiện thực bởi việc thu mua vẫn lẫn cả chè hạt với chè cành. Công việc chế biến đành phải vừa làm cho quen nếp, vừa chờ sự thích nghi của dân làng trước cái mới.
Ba năm sau, các vườn chè ở Văn Long đã thay đổi căn bản. Dân làng thấy trồng chè theo tiêu chuẩn VietGAP quả là có lợi, nên tự động phá bỏ các vườn chè hạt chuyển sang trồng tất cả chè giống mới chất lượng cao. Xưởng chế biến của Lợi vì thế hoạt động càng hiệu quả. Thu nhập của xã viên ngày một tăng lên, đồng tiền dư giả, họ bèn học tập xây dựng thêm các xưởng chế biến chè mi-ni nữa. Thế là Văn Long trở thành làng nghề chế biến chè có thương hiệu. Các thương nhân kéo đến đông dần, ồn ã ngày đêm mua bán. Đời sống người làm chè khấm khá, có bát ăn bát để, nhà cửa khang trang mọc lên san sát. Siêu thị điện máy trung tâm ở Văn Long lúc nào cũng tấp nập người mua sắm.
*
Giữa lúc Lợi đang bộn bề với công việc thì chị nhận được tin Vĩnh bị thương ở mặt trận Vị Xuyên. Ngay hôm ấy Lợi bàn với Bảo và Mừng giúp quản lý công việc Hợp tác xã để chị lên Quân y viện chăm sóc cho chồng. Qua các câu chuyện chắp nối, mấy hôm sau Lợi mới hình dung ra được cuộc chiến đấu của chồng mình và đồng đội trên mặt trận ấy.
Lợi dụng chiến thuật biển người, quân địch xua hàng mấy nghìn quân tấn công hòng chiếm điểm cao 1509 mà quân ta đang chốt giữ. Vĩnh được Trung đội trưởng Lã Thanh Tùng giao nhiệm vụ:
– Cậu xách khẩu RPD này ra vị trí chiến đấu, giã cho chúng nó kinh hồn bạt vía vào. Nhưng nhớ là phải hết sức linh hoạt, thay đổi vị trí bắn luôn, tránh ở lâu một chỗ địch có cơ hội câu cối cá nhân vào đấy, nghe chưa?
– Rõ.
Vĩnh thầm cám ơn Trung đội trưởng Lã Thanh Tùng như người em cảm ơn người anh đã chỉ bảo cho mình tận tụy. Tuy rằng những yếu lĩnh và chiến thuật Vĩnh đã được tập đi tập lại trong khóa bộ binh chiến đấu trên chốt nhưng đây là trận đánh đầu tiên anh tham chiến nên lời dặn của trung đội trưởng không bao giờ thừa đối với người lính như anh.
Lúc này địch bắt đầu tràn lên cao điểm. Các trận địa phối hợp của bộ đội ta cùng phát hỏa, chi viện cho Vĩnh và đồng đội. Pháo 105 ly, cối 82 ly, pháo phản lực H12 từ bình độ 1200 và ở Nậm Ngặt đồng loạt bắn tới tấp và chính xác vào đội hình địch.
Hình như quân địch điếc không sợ súng. Mặc cho quân lính chết như ngả rạ nhưng tiếng kèn đồng của bọn sỹ quan chỉ huy cứ toe toe hối thúc binh lính xông lên. Trên trận địa chốt của trung đội Lã Thanh Tùng các chiến sỹ cũng thi nhau nhả đạn. Địch cậy đông quân, nhiều súng, cứ ào ạt xông lên như sóng biển xô bờ, lúc cao trào, lúc lầm lụi, lúc tiến sang phải, lúc tiến sang trái, quyết tâm áp sát trận địa ta.
Trung đội trưởng Lã Thanh Tùng vừa động viên các chiến sỹ vừa thoăn thoắt di chuyển, linh hoạt chọn địa điểm để khẩu ĐKZ bắn sao cho hiệu quả nhất. Mỗi quả đạn ĐKZ của anh bắn xuống có thể dọn sạch cả một trung đội địch. Nhưng chúng vẫn ỷ thế đông người, tốp lính trước xác bị hất tung lên chưa kịp rơi xuống thì tốp sau đã bâu kín lại đông đặc như đá ném ao bèo vậy. Những cột khói đen bốc cao nghi ngút trùm lên đường hành tiến của chúng. Khẩu RPD của Vĩnh cũng phát huy tác dụng mạnh mẽ. Những làn đạn của anh và đồng đội thi nhau bắn chéo cánh sẻ khiến quân dịch chết như sung rụng. Những phát đạn B40 hình bắp chuối của chiến sỹ Hà Khắc Lê từ trên cao điểm phóng xuống nổ bung ra, khiến quân địch bị thiêu cháy, chết vàng ệch. Những trái cối cá nhân của chiến sỹ Phong, những trái lựu đạn của Bình, Đức, Lập từ trận địa ta bay xuống nổ đùng đùng khiến đội hình địch tơi tả như kiến bị vỡ tổ. Mặc dù vậy loáng cái chúng lại nhanh chóng co cụm, rồi lại hò nhau xông lên.
Trước sự đánh trả mãnh liệt của ta quân địch thương vong vô số, kêu la náo loạn ở phía chân cao điểm. Nhưng với chiến thuật biển người chúng vẫn không từ bỏ ý định đánh chiếm chốt của ta. Một số tên trong tốp đi đầu đã nhẩy được vào đường hào hình râu tôm có sẵn trên sườn cao điểm, nhưng ngay tức khắc dính mìn do bộ đội ta cài sẵn. Những tiếng nổ chát chúa vang lên. Xác chúng bay tan tác.
Lảnh lót nhiều khi át cả đạn réo vẫn là tiếng kèn đồng của bọn chỉ huy từ phía sau thúc giục địch xông lên. Cối cá nhân của chúng ở dưới câu vào những vị trí đặt hỏa lực của bộ đội ta thi nhau nổ chát chúa.
Trung đội trưởng Lã Thanh Tùng vừa vác khẩu ĐKZ đến khúc ngoặt thì bị một toán ba thằng lính địch áp sát. Chúng đã nhẩy được vào chiến hào. Tiếng tiểu liên của chúng nổ chíu chíu như xé vải. Thì ra chiến thuật biển người của địch cũng có thời điểm phát huy được tác dụng. Tình thế thật nguy cấp. Khẩu ĐKZ của anh Tùng không thể cơ động khi giáp lá cà. Anh đành phải tay không vật lộn với chúng. May thay Vĩnh đã tiếp cận hỗ trợ. Món võ ka-ra-te sở trường đã giúp anh vật ngửa được một tên. Cú đấm như trời giáng của anh vào mặt làm nó bất động. Nhanh như sóc anh cướp được khẩu súng của nó và giương lê lao vào tên địch đang khống chế anh Tùng. Nhát đâm của Vĩnh làm nó bổ ngửa ra sau. Nhân cơ hội ấy anh Tùng thoát khỏi tình thế nguy hiểm. Nhưng anh chưa kịp lấy lại thế chủ động thì thằng thứ ba đã ập đến. Vĩnh ghếch đầu súng lên nhằm thẳng vào ngực nó xiết cò, cũng vừa lúc loạt đạn của nó bắn ra lia một vệt dài xé nát chiếc áo của Thành. Các chiến sỹ trong trung đội vội ào đến chi viện, hất xác ba tên địch ra khỏi chiến hào.
Nhìn Vĩnh máu me ướt đẫm, Tùng lóp ngóp ôm lấy anh, giọng khản đặc:
– Vĩnh ơi!
Rồi anh hét lên:
– Đồng chí Lập thay đồng chí Vĩnh bắn RPD, đồng chí Đức thay tôi bắn ĐKZ. Chúng ta thà hy sinh tất cả chứ quyết không để địch áp sát cao điểm.
Nói rồi anh xốc Vĩnh vào hang đá và gọi thêm đồng đội đến cứu thương. Loạt đạn của địch đã băm nát bàn tay phải của Vĩnh và chém vào động mạch nên máu chẩy luễ loãi ướt đẫm cả ống tay áo. Bị thương và mất máu nhiều, Vĩnh ngất đi, mê man bất tỉnh.
Đến cuối chiều, trước sức chiến đấu quyết liệt của bộ đội ta địch không dám xông lên nữa, phải rút về chân đồi và gọi pháo bắn trùm lên trận địa chốt. Cuộc tiến công lên đỉnh 1509 của địch trong ngày đã thất bại thảm hại.
Thế là Vĩnh đã để lại chiến trường một bàn tay. Sau nửa năm được các bác sỹ ở quân y viện chữa trị vết thương Vĩnh đã được ra viện. Anh được đưa về Đoàn an dưỡng để phục hồi sức khỏe trước khi nhận quyết định phục viên.
Nhớ lại thời còn đi học Vĩnh nghĩ mình là người trấn trạch cho dân làng nên không chịu khó học tập. Vì thế anh rơi vào cảnh “Chữ không hay, cầy không biết”, Đấy là sai lầm mà mãi sau này anh mới nhận ra. Nghe lời khuyên của Lợi, mất bàn tay phải Vĩnh quyết tâm chuyển sang viết bằng tay trái và ôn tập để thi vào Đại học. Câu nói của Bác Hồ “Chúng ta không sợ sai lầm, chỉ sợ phạm sai lầm mà không quyết tâm sửa chữa” đã thúc dục anh vượt qua các trở ngại để vươn lên học tập, không để phí phạm thời gian và công sức như hồi nào trước những ảo giác về khả năng trấn trạch mà dân làng đã gán cho mình. Chính vì vậy qua mấy năm dùi mài đèn sách anh đã tốt nghiệp thủ khoa Trường Đại học Công đoàn.
Giờ đây anh đã vững vàng trên bước đường đóng góp để xây dựng quê hương trở thành vùng chè cao sản theo tiêu chuẩn VietGAP. Đấy chính là ý chí của các thế hệ dân tộc Việt Nam:
“Suy cho cùng chúng ta đều là những người được vinh dự gánh vác trọng trách “trấn trạch” cả. Ngày chiến đấu ở mặt trận Vị Xuyên là Tổ quốc giao chúng ta sứ mệnh “trấn trạch” cho Đất nước. Câu nói của Bác Hồ ở Đền Hùng “Các vua Hùng đã có công dựng nước. Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước” mà anh em thường kể ở Vị Xuyên giữa hai trận đánh ngày nào cũng là một sứ mệnh “trấn trạch” mà Bác giao cho chúng ta và con cháu sau này. Nay thực hiện cơ chế Kinh tế thị trường cũng là Đất nước giao chúng ta sứ mệnh “trấn trạch” cho Dân tộc”.
Vĩnh đã trưởng thành và dầy dạn trong cuộc sống. Anh đã cùng đồng đội hy sinh xương máu để bảo vệ thành quả cách mạng mà các bậc tiền nhân tiên tổ đã đem hết tinh thần và nghị lực, sức mạnh và của cải giành lại cho muôn đời sau. Trọng trách trấn trạch năm xưa dân làng khoác lên anh giờ đã trở thành trọng trách của mọi người dân đất Việt với niềm tin mãnh liệt trên mọi phương diện công tác và cống hiến. Anh thấy tự tin hơn trong sự miệt mài làm việc.
Mưa xuân đang rây bụi xuống các lô chè khắp vùng gò Moong tẻ. Những mầm non đang cựa mình bật lên thành chồi biếc, hứa hẹn một mùa thu hái bội thu. Đất trời Văn Long đang dạt dào sức sống trong mùa sinh sôi và nẩy nở.
