Tháng 3-1975, Hội Văn học nghệ thuật Vĩnh Phú ra đời. Tính đến nay, năm 2025 – kỷ niệm 50 năm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước cũng là năm chúng ta kỷ niệm 50 năm thành lập Hội Văn học nghệ thuật của mình. Ngay từ đầu năm, hoà chung không khí tưng bừng của cả nước chào mừng ngày Thống nhất non sông, giới văn nghệ sỹ cả nước, các hội VHNT chuyên ngành trung ương và địa phương cũng nô nức tổ chức các hoạt động chào mừng khí thế đó. Với chủ đề “Văn học nghệ thuật – 50 năm đồng hành cùng dân tộc, đất nước” chúng ta đã thêm một lần nữa khẳng định vị trí, vai trò của văn học nghệ thuật nói chung, văn nghệ sỹ của mình nói riêng trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Nhìn lại 50 năm xây dựng và trưởng thành của Hội VHNT Phú Thọ, chúng ta rất đỗi tự hào. Phú Thọ không chỉ là cái nôi của đất Tổ cội nguồn dân tộc Việt Nam mà còn là cái nôi của nền văn nghệ kháng chiến, nơi ra đời của Hội Văn nghệ Việt Nam, báo Văn nghệ cùng nhiều tác phẩm văn học, nghệ thuật đi cùng năm tháng. Một số gương mặt sáng lập hội Văn nghệ Vĩnh Phú ngày ấy vẫn còn đây, những chứng nhân của những chặng đường xây dựng và phát triển hội vẫn còn đây. Từ lúc chỉ có vài chục hội viên, sinh hoạt đoàn tụ trong một hội cấp tỉnh, đến nay chúng ta đã có mấy trăm hội viên ở 2 hội 2 tỉnh (Phú Thọ và Vĩnh Phúc), đủ các chuyên ngành như trên trung ương, xuống đến cả 5 hội văn học nghệ thuật cấp huyện, thị, thành phố (Việt Trì, Phú Thọ, Thanh Thuỷ, Thanh Sơn, Lâm Thao). Thêm vào đó, còn có Câu lạc bộ Thơ Việt Nam cũng được tổ chức từ tỉnh đến các huyện, thị. Lực lượng văn nghệ sỹ đông đảo hơn bao giờ hết.
50 năm, đội ngũ văn nghệ sỹ ngày một đông, lực lượng sáng tác ngày càng mạnh. Tạp chí Văn nghệ Đất Tổ vì vậy cũng trưởng thành lên rất nhiều cả về số và chất lượng. Sách và các tác phẩm nghệ thuật của anh chị em văn nghệ sỹ công bố hàng năm ngày một nhiều. Giải thưởng các cấp cho các tác phẩm này cùng các danh hiệu tặng thưởng cho văn nghệ sỹ mỗi năm một phong phú và ấn tượng. Phú Thọ vinh dự có 1 giải thưởng Hồ Chí Minh (nhà thơ Phạm Tiến Duật), 6 giải thưởng Nhà nước về VHNT (nhà thơ Phạm Tiến Duật, nhà văn Sao Mai, nhà văn Ngô Ngọc Bội, nhà nghiên cứu văn hoá dân gian Nguyễn Khắc Xương, nhà văn Nguyễn Hữu Nhàn, nhà thơ Trần Quang Quý). Điều đó đã khẳng định vị thế của văn học nghệ thuật Phú Thọ trong nền văn học nghệ thuật chung của cả nước. Thành tích Hội có thể tóm lại trong 2 tấm Huân chương Lao động (hạng Nhì và hạng Ba) cho Hội Liên hiệp VHNT Phú Thọ, Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, giải Nhì hội Báo Xuân toàn quốc cho Tạp chí Văn nghệ Đất Tổ trước năm 2015. Đặc biệt, cơ sở vật chất, trang thiết bị của Hội và tạp chí khang trang, đầy đủ, hiện đại gấp nhiều lần so với ngày đầu thành lập. Không còn tranh tre, nứa lá tạm bợ mà thay vào đó là 3 dãy nhà tầng khá khang trang (trong đó có một nhà lưu niệm nhà thơ Phạm Tiến Duật) với hệ thống điện nước, máy móc phục vụ nghiệp vụ đầy đủ và hiện đại, trong một khuôn viên sạch sẽ, ấm cúng và văn hoá. Tạp chí từ “Sáng tác mới” ra hàng quý tiến tới là tập san, rồi Tạp chí Văn nghệ Đất Tổ, thành 1 trong 3 cơ quan báo chí chính thức của tỉnh. Đất Tổ phát hành hàng tháng, mỗi tháng 1 số và tới nay là 2 số một tháng với tia-ra hàng ngàn bản, phát hành rộng rãi trong cả nước, là diễn đàn, tiếng nói của văn nghệ sỹ Phú Thọ, phục vụ tích cực cho công tác tuyên truyền đường lối chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước thông qua con đường các tác phẩm văn học nghệ thuật.
Có được kết quả đó, trước hết là do sự quan tâm của Tỉnh uỷ, HĐND, UBND cùng các sở, ban, ngành đoàn thể của tỉnh. Tỉnh đã cấp kinh phí hoạt động, cho biên chế đầy đủ, xây dựng quy chế xét tặng giải tác phẩm văn học nghệ thuật hàng năm, nhất là với giải Hùng Vương. Với uy tín của giải này qua các đợt trao tặng đã khẳng định vị thế của văn học nghệ thuật tỉnh nhà. Đặc biệt ngoài nguồn kinh phí cấp cho hoạt động, Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Hữu Điền còn cấp cho 300 triệu đồng (năm 2005) để Hội làm quỹ hỗ trợ sáng tạo tác phẩm. Lãnh đạo Hội đã gửi số tiền đó lấy lãi để chi cho một số hoạt động nghiệp vụ sáng tác trên cơ sở bảo toàn vốn.
Có được thành quả đó còn có sự năng động nhạy bén của BCH, của lãnh đạo Hội và tạp chí, quy tụ được hội viên, khơi gợi, động viên, tiếp nguồn cảm hứng cho các hội viên hăng hái sáng tạo, cống hiến. Bản thân mỗi hội viên đều ra sức phát huy nội lực, ngày đêm miệt mài sáng tạo tác phẩm. Các đồng chí được giải thưởng Nhà nước, giải thưởng Hùng Vương, giải thưởng các cuộc thi của trung ương, các ngành và địa phương, cùng các giải thưởng văn học, nghệ thuật hàng năm của tỉnh, của Hội, với hàng trăm đầu sách được xuất bản, hàng ngàn tranh, ảnh nghệ thuật, kịch múa, sân khấu được ra đời, công bố 50 năm qua đã chứng tỏ điều đó. Phải nói rằng, văn nghệ sỹ Phú Thọ, VHNT Phú Thọ đã đồng hành cùng dân tộc, đóng góp tích cực vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, xứng đáng là vùng đất cội nguồn dân tộc Việt Nam, là thủ đô của văn nghệ kháng chiến chống Pháp, nơi ra đời của Hội Văn nghệ Việt Nam…
Tự hào với chặng đường 50 năm qua bao nhiêu, bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc trước những thuận lợi thời cơ mới và không ít những thách thức lớn mới, tôi càng trăn trở suy tư bấy nhiêu. Sáp nhập tỉnh, sáp nhập hội, sáp nhập cơ quan tạp chí văn nghệ thì cơ quan hội và tạp chí văn nghệ sẽ hoạt động thế nào trước một địa bàn rộng dài như thế? Quỹ hỗ trợ sáng tạo mà chủ tịch tỉnh Nguyễn Hữu Điền dành cho hội, chủ tịch hội Đỗ Ngọc Dũng đã bàn giao cho các chủ tịch hội kế tiếp; rồi quỹ thăm hỏi động viên văn nghệ sỹ mà chủ tịch Đỗ Quốc Long xây dựng đến nay còn nhiều hay ít, sẽ sử dụng thế nào khi mà đó lại là nguồn riêng của Phú Thọ chúng ta? Lại nữa, giải thưởng hàng năm, giải thưởng 5 năm, giải thưởng Hùng Vương của Phú Thọ – nguồn kích thích, tạo cảm hứng và không khí thi đua cho anh chị em văn nghệ sỹ của hội sáng tác liệu có còn không? Cùng với đó là biên chế tổ chức, là nguồn kinh phí hoạt động sẽ ra sao? Ban lãnh đạo mới của hội 3 tỉnh chắc chắn phải là những văn nghệ sỹ tiêu biểu, có tài và có tâm, say mê nhiệt huyết với phong trào hội, lặn lội vì phong trào, đối nội, đối ngoại, tổ chức kết nối giỏi, là trung tâm đoàn kết thì mới xây dựng hội trở thành mái nhà chung của anh chị em văn nghệ sỹ. Có như thế mới chèo chống đưa con thuyền văn học, nghệ thuật của tỉnh Phú Thọ mới tiếp tục tiến lên được.
Sáp nhập, tinh giản bộ máy là chủ trương hoàn toàn đúng của Đảng. Hoạt động sáng tạo của mỗi văn nghệ sỹ là cô đơn. Hoà nhập với cộng đồng, lặn lội với thực tế, trải lòng với mọi người nhưng khi sáng tác lại đắm chìm trong cô đơn, thăng hoa cùng con chữ, nét vẽ, ống kính, nốt nhạc… Tuy nhiên, chúng tôi rất cần môi trường sáng tạo, rất cần tổ chức, cơ chế làm chỗ dựa. Rất mong lãnh đạo tỉnh Phú Thọ mới tiếp tục quan tâm và quan tâm hơn nữa tới đội ngũ văn nghệ sỹ đúng tinh thần Nghị quyết 23 Bộ Chính trị khoá VIII, ngày 16/6/2008 về “Tiếp tục xây dựng và phát triển văn học, nghệ thuật trong thời kỳ mới”, Nghị quyết số 33NQ/TW ngày 9/6/2014 của BCH Trung ương khoá IX về “Xây dựng và phát triển văn hoá, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”, đặc biệt là hội nghị về văn hoá đầu năm 2024 vừa qua.
Với cá nhân văn nghệ sỹ: là những người rất nhạy cảm nên trước những xáo trộn về tổ chức, thay đổi cơ chế, cải cách thể chế sẽ không tránh khỏi những tâm tư. Đặc biệt thời đại công nghệ 4.0, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, với những áp dụng thành tựu, tiến bộ của công nghệ như vũ bão khiến không ít văn nghệ sỹ có cảm giác lơ ngơ trước thời cuộc. Trí tuệ A.I, chát GPT đã thay thế con người làm bao việc. Ta phải sáng tác, viết vẽ ra sao, biểu diễn sân khấu thế nào để có được độc giả, khán giả? Cạnh tranh với A.I, chạy đua với các phương tiện truyền thông nghe nhìn hiện đại, lạc trong cõi mạng ảo, văn nghệ sỹ liệu có còn tồn tại? Lúc này, đổi mới hay là chết đã cận kề ngay đối với từng người. Cập nhật công nghệ, chọn lọc thông tin, bám nắm thực tế, nhất định sẽ phải tìm được đường đi cho văn học nghệ thuật.
Dù thay đổi thế nào, vật chất có đầy đủ thừa mứa bao nhiêu, máy móc có hiện đại đến mấy, rô-bớt cũng không thể hoàn toàn thay thế được con người. Văn học nghệ thuật là một lĩnh vực đặc biệt, vô cùng tinh tế của văn hoá. Giàu có bao nhiêu về vật chất nhưng thiếu văn hoá, thiếu tinh thần, nhất là không có văn học nghệ thuật vẫn là trọc phú, vẫn là cằn cỗi tâm hồn, xã hội sẽ tắc loạn. Thế cho nên, tôi vẫn tin tưởng vào Đảng, tin vào con đường mình đã chọn. Nhất định mình sẽ tiếp tục đồng hành cùng dân tộc, cùng cả nước bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình xây dựng ấm no, hạnh phúc, phồn vinh và thịnh vượng… Hy vọng 50 năm tới, văn học nghệ thuật nói chung và Phú Thọ nói riêng sẽ vươn tới tầm cao mới với những tác phẩm đỉnh cao và tên tuổi lẫy lừng mới.
Đ.X.T
